Mevcut durumda ihracatçı­lar %25 genel orana karşı 5 pu­an indirimle %20, sanayi sicilli imalatçı ihracatçılar ise 1 puan daha indirimle %19 ödüyor. Ye­ni pakette imalatçı ihracatçılar­da oran %9’a, diğer ihracatçılarda %14’e indiriliyor.

Birinci sorun: “İmalatçı ihra­catçı” mevcut hukukta teknik bir kategori değil. Yeni kanunun bu tanımı nasıl çizeceği belirleyici olacak. Sadece sanayi sicil belge­si yetecek mi? Hem imalat hem ihracat yapan ama bu ikisini aynı üründe birleştiremeyen firmalar hangi kategoriye girecek?

İkinci sorun: Asgari kurum­lar vergisi. 2025’ten itibaren yü­rürlükte olan düzenlemeye gö­re hesaplanan kurumlar vergisi, indirim ve istisnalar düşülme­den önceki kurum kazancının %10’undan az olamıyor. %9’luk indirimli oran, bu %10’luk taban nedeniyle kâğıt üzerinde kalabi­lir. Yeni düzenleme asgari vergi tabanını da değiştirmedikçe fiili etki sınırlı olacak.

İstanbul Finans Merkezi’ndeki transit ticaret kazançlarında %50 olan indirim oranı %100’e çıkarılı­yor; yani bu faaliyetlerden kurum­lar vergisi alınmayacak. Teşvik ilk kez İFM dışına da yayılıyor: İFM dışındaki transit ticaret kazançla­rının %95’i kurumlar vergisi mat­rahından indirilebilecek.

Transit ticaret — yurt dışın­dan alınıp yurt dışına satılan mal — Türkiye’de zaten vergisel açı­dan tartışmalı bir alan. ‘Transit ticaret kazancı’ ile olağan ihracat kazancının nasıl ayrıştırılacağı, hangi gelirlerin bu kapsamda sa­yılacağı kanunda netleştirilecek.

Küresel şirketlerin bölgesel yö­netim merkezlerini Türkiye’ye ta­şımalarını teşvik etmek için, İFM içinden yönetilen yurt dışı operas­yonlardan elde edilen kazançların %100’ü, İFM dışındakilerin %95’i 20 yıl boyunca kurumlar vergisi matrahından indirilebilecek. Ni­telikli çalışanlara da belli şartlarla ücret istisnası getirilecek.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nda BYM’ler için getirilen istisna za­rarlı vergi rekabeti olarak değer­lendirildiğinden, bildiğim kada­rıyla OECD’nin talebi ile kaldı­rılmış, GVK-23/14’te düzenlenen istisna muhafaza edilmişti. Diğer bir ifade Gelir Vergisi ödenme­mekteydi. Bölgesel yönetim mer­kezlerinin önemli bir kısmı bugün Dubai’de. Yakın dönemin jeopoli­tik istikrarsızlığı bu yapıları zor­luyor ve Türkiye fırsat görüyor.

Ama ‘bölgesel yönetim merke­zi’ tanımı önemli. Hangi faaliyet­ler bu kapsamda sayılacak? Gelir Vergisi Kanunu’nun 23. madde­sindeki düzenlemede de değişik­lik yapılacak mı? Zaten İFM bün­yesinde bir katılımcı statüsü var; yeni düzenleme bunu genişleti­yor mu, yoksa ayrı bir kategori mi oluşturuyor? Nitelikli çalışan üc­ret istisnasının şartları da belir­leyici — mevcut İFM çalışan is­tisnası deneyimlere göre oldukça dar çizilmişti.

Mevcut düzenlemeye göre mi­marlık, mühendislik, tasarım, ya­zılım, tıbbi raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi ve ve­ri saklama gibi hizmetlerden el­de edilen kazancın %80’i kurum­lar vergisi matrahından indiri­lebiliyor; yani fiilen sadece %20 ’si vergilendiriliyor. Yeni paket­te bu oran %100’e çıkarılarak fii­li vergi sıfırlanıyor. Mevcut asga­ri kurumlar vergisi uygulamasın­da yurt dışına verilen bu nitelikli hizmet istisnası, asgari vergi mat­rahından düşülemiyor; yani %80 istisnadan yararlananlar yine de kurum kazancının %10’u kadar vergi ödemek zorunda kalıyor. İndirim %100’e çıksa bile asgari verginin kapsamı değişmezse fiili vergi sıfırlanamaz. Bu çelişkinin nasıl çözüleceği kritik.

Son üç yılda Türkiye’de vergi mükellefi olmayan kişilerin Tür­kiye’ye dönmesi halinde yurt dışı kaynaklı gelirlerinden 20 yıl bo­yunca Türkiye’de vergi alınmaya­cak; veraset ve intikal vergisi ise %1 oranında uygulanacak.

Bu uygulama İngiltere, Por­tekiz, İtalya gibi ülkelerde ‘non-dom’ rejimi adıyla biliniyor. Por­tekiz bu rejimi AB baskısıyla sonlandırdı, İngiltere geçen yıl kapattı. Türkiye’nin ikili anlaş­malar bağlamında bu rejimi nasıl konumlandıracağı, ‘yurt dışı kay­naklı gelir’ ile Türkiye’deki gelirin nasıl ayrıştırılacağı ve OECD’nin zararlı vergi rekabeti kriterleriyle ilişkisi henüz açık değil.

Cazip bir teşvik, ama uygulama detayları gerçekçi değerlendirme için zorunlu.

Yurt dışında bulunan para, altın ve menkul kıymetlerin belirli bir süre içinde %2-3 oranında vergiy­le veya belki hiçbir ilave vergi alın­maksızın Türkiye›ye getirilmesi öngörülüyor. Beyan edilen varlık­larla sınırlı olarak vergi inceleme­si ve tarhiyat yapılmayacak.

Varlık barışı Türkiye’nin en köklü vergi politikası araçların­dan. 2008’den bu yana yedinci kez başvuruluyor. Her seferinde aynı sorular gündeme geliyor: Tahsil edilen vergi bütçeye katkısı sınır­lı kalıyor, uyumlu mükelleflerde ‘bir sonraki affa kadar bekleye­yim’ refleksi pekişiyor.(Dünya)