Vergi ahlakı
12 Ekim 2021 Salı
Vergi, devletin ülkesi üzerindeki egemenlik hakkına dayanarak, kamu giderlerini karşılamak üzere karşılıksız ve zorla aldığı ekonomik . . .
Vergi ahlakı
Vergi ahlakı

Nedim Türkmen - (Sözcü)

Vergi, devletin ülkesi üzerindeki egemenlik hakkına dayanarak, kamu giderlerini karşılamak üzere karşılıksız ve zorla aldığı ekonomik değerdir.

Toplumlar; ırk, dil, din, tarih, iktisadi anlayış gibi farklı kültürel unsurlara sahip olduklarından vergiye bakışları da farklıdır. Vergiyi toplumsal görev olarak gören mükelleflerin, vergi kaçırma eğilimleri düşük olmaktadır.

Vergi ahlakını, vergiye ilişkin görev ve sorumluluklarını zamanında ve eksiksiz olarak yerine getirmesi şeklinde tanımlayabiliriz. Mükellefler, dışarıdan herhangi bir baskı ya da zorlama olmadan vergisel yükümlülüklerini yerine getirmekte yani vergiye gönüllü uyum göstermektedirler.

Vergi kanunları ve uygulamalar ne kadar mükemmel olursa olsun, kişilerin vergi ahlakı yok ise vergi ödememek için sürekli yollar arayacaklardır. Vergi ödememeyi başarırlarsa; diğer mükelleflere de kötü örnek olup, onları da yoldan çıkartacaklarını söylemek, kehanet olmasa gerek.

VERGİ AHLAKI AÇISINDAN MÜKELLEFLER DÖRT GRUBA AYRILMIŞ

Benno Torgler, “Tax Compliance and Tax Morale:A Theoretical and Empirical Analysis” (2007 basım yılı), adlı kitabında mükellefleri sosyal mükellef, içten mükellef, gönüllü mükellef ve vergi kaçakçısı mükellef olarak 4 gruba ayırmış.

Bu sınıflandırma içerisinde yer alan gönüllü mükellefler; her durumda ve her şartta vergisini ödeyen, vergi ahlakı yüksek olan kişilerdir. Sosyal mükellefler; sosyal normlardan etkilenen ve utanma duygusu yüksek olan mükelleftir. Özellikle vergi kaçakçılığı iddiası ile denetlendiklerinde ve bu suçtan dolayı yakalandıklarında utanç duyarlar. Sosyal mükelleflerin, vergi ödeme isteği diğer mükelleflerin davranışlarına bağlıdır. Kişilerin ait olduğu referans grubu; bireyin kendine yakın hissettiği arkadaşları, meslektaşları, aile fertlerinden oluşur.

Yapılan araştırmalar, özellikle Anglo Sakson ülkeler ile İskandinav ülkelerinde mükelleflerin vergiye karşı olumlu tutumlarının olduğu, buna karşılık Fransız ve İspanyolların vergiye karşı olumsuz oldukları gözlemlenmiştir. Ülkelerin dini, yaşadıkları coğrafya, ekonomik ve politik sistem gibi birçok etken vergi ahlakını etkilemektedir.  Torgler; OECD ülkeleri ile kıyaslandığında Asya ülkelerinde vergi ahlak düzeyinin daha yüksek olduğunu gözlemlemiştir. Bunun nedeni olarak da Asya ülkelerinin kültürlerinde toplumsal normlardan sapmamaya büyük önem verilmesi olduğunu işaret etmektedir.

Vergi ahlakının düzeyini belirleyen bir diğer unsur yönetim sistemidir. Vergi mükellefleri aynı zamanda seçmendirler. Torgler, yaptığı çalışmada, siyasal katılımcılık ile vergi kaçakçılığı arasında bir korelasyon tespit etmiştir. Bu korelasyona göre; vatandaşların demokrasi bilinci arttıkça yani siyasal sürece aktif katılım arttıkça vergi ahlakı da artmaktadır. Siyasal sürece aktif katılımla birlikte kişi ile hükümet arasında bir sosyal sözleşme oluşmaktadır. Bu sosyal sözleşme neticesinde bireyler vergisel düzenlemelerini daha kolay kabul etmekte, bunun neticesinde de vergiye uyum maliyetleri azalmaktadır.

Mükellefler vergilerini ödedikleri zaman, devlete karşı siyasal ödevlerini yerine getirmenin özgüveni ile bağlı bulunduğu siyasal otoritenin her koşul ve şartta sosyal ve ekonomik haklarını korumasını haklı olarak beklemektedir. Siyasal ve yasal sisteme olan güven ile bürokrasi kalitesi arttıkça vergi ahlakı artmakta; yolsuzluk, rüşvet gibi uygulamalar arttıkça devlete olan güven zayıfladığından vergi ahlakı azalmakta, vergi kaçakçılığı eğilimleri de yükselmektedir.

Jin Kwon Hyun, Kore ve Japonya'da vergiye uyumu belirleyen faktörleri araştıran “Tax Compliances in Korea and Japan: Why Are They Different” (2006) isimli çalışmasında, vergi kültürünün etkisini ortaya koymaya çalışmıştır. Araştırmada, Japonya ve Kore'de vergiye gönüllü uyum konusundaki farklılıklar ortaya konulmuştur. Bu iki ülke benzer tarihsel geçmişe sahip olmalarına rağmen Japonya'da vergi kültür düzeyi daha yüksek tespit edilmiştir. Hyun, Japonya ve Kore arasındaki vergi uyum farklılığını iki ülkede hükümete yönelik kamu tutumunun farklılığına dayandırmıştır. Hyun, çalışmasında Japonların yasal sisteme daha fazla güvendiklerinden vergiye uyumlarının daha yüksek olduğunu tespit etmiştir.

TÜRKİYE…

Mükelleflerin vergiye bakışı; vergi adaleti, vergi ahlakı, vergi bilinci, vergi oranları, denetim olasılığı, vergi ceza sistemi, vergi idaresinin etkinliği, yasaların çok sık değiştirilmesi ile çok sık çıkartılan mali af gibi değişkenlerden etkilenmektedir.

Üniversitelerimiz tarafından yapılan araştırmalar; ülkemizde vergi ahlakının 2000 yılı öncesine göre, 2000'li yıllar sonrasında ciddi bir bozulma gösterdiğini ortaya koymuştur. Özellikle, vergi ceza hukukundaki ağır hapis cezaları bile vergi ahlakının bozulmasını engelleyememiştir.

Vergilerin kamu hizmeti için değil, israf ve birilerini zengin etmek için harcandığı algısı, vergi ahlakının bozulmasında çok etkili olmuştur. Vergi sistemimizin vatandaşlık bilincini ve hesap sorma kültürünü yerleştiren dolaysız vergiler üzerine değil; çaktırmadan vergi alma amacı güden harcamalardan alınan dolaylı vergiler üzerine kurulu olması bile, bu sonucu engelleyememiştir. 

Vergiye gönüllü uyum için, daha çooook çalışılması gerekmektedir. (11.10.2021)
5- Divan Başkanı Numan Sağ Genel Kurulu Yönetti. Genel Kurulun Tamamını ve Konuşmacıların Taamamını Bu Bölümde İzleyebilirsiniz..
Köşemde, 10.07. 2020 tarihinde “Gri liste tehlikesi” başlıklı yazımı okumuştunuz. Bu uyarımın üzerinden 1.5 yıl geçmeden Türkiye Mali . . . .
Zaman zaman kamu kurumlarının özellikle belediyelerin kendilerine yakın gördükleri bazı dernek ve vakıflara nakit para aktarımında . . . .
7326 sayılı Kanun ile Vergi Usul Kanunu’nun geçici 31’inci maddesine yeni bir düzenleme eklenmiştir.Buna göre, tam mükellefiyete tabi ve . .
El birliği mülkiyet halinde, mülkiyet hakkına sahip ortakların her birinin doğrudan doğruya mülkiyeti kullanma hakları yoktur. . . . .
Tak tak tak! Kapı şiddetle çalınıyor. Hayırdır, sabah sabah kim o derken bir bakıyorum . . . .
Girişim sermayesi yatırım fonları, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun (Kanun) 54’üncü . . .
Bilindiği üzere bağımsız denetim; finansal tablo ve diğer finansal bilgilerin, finansal raporlama
YILDIZ Holding, 2018’in ilk aylarında bankalarla 6.5 milyar dolarlık kredi yeniden . . . .
Çağımızın meşhurları olan internet ünlüleri, bir başka deyişle fenomenleri internetten elde ettikleri şöhretlerini gelire dönüştürebiliyorlar.
Başlık bana ait ama kamu alacaklarının yeniden yapılandırılmasına ilişkin kanun tam da bunu söylüyor. Kanun özetle, borçlarını . . . .
Uzun zamandır yeni kuruluş faaliyet izinleri durdurulan döviz büfelerinin kuruluş ve faaliyet . . .
Farkında mısınız bilmiyorum ama, son zamanlarda devamlı eleştiren ve/veya eleştirecek . . .
Pandemi süreci hem dünyada hem de Türkiye'de e-ticaretin müthiş şahlanışına neden oldu. . ..
3600 ek gösterge seçim sürecinin yaklaşması ile birlikte yeniden hükümet tarafından gündeme getirilmeye başladı. . . . .
Kendi isteğiyle işten ayrılan kişi tazminat talebinde bulunmamışsa, daha sonra talep edebilir mi? Aradan 10 sene geçmiş durumda.
Güncel Değişikliklerden sıcağı sıcağına haberdar olmak için ; Telefon numaranız veya E-mailiniz adresinizde herhangi bir değişiklik var ise;
Yeni vergi düzenlemesine göre; yıllık cirosu 240 bin liranın altında olan 835 bin esnaf vergiden muaf tutulacak.