Şirketlerin gerçek kişi ortakları, mev­zuata uygun şekilde bi­linçli olarak para çek­tikleri gibi, zaman za­man mevzuata aykırı ve hatalı çekimler de yapabiliyorlar. Bu du­rum, son dönemde ma­liye müfettişlerinin gerçekleştirdiği izah talepleri ve vergi incelemelerinde ortakları zorlu durumlarla karşı­laştırmakta ve ciddi para cezaları­na sebep olmaktadır.

Ülkemizde yaygın olarak “limi­ted şirket” ve “anonim şirket” un­vanıyla kurulan sermaye şirketle­rine ortak olunmakta; bu ortaklık yapılarında tüzel kişilerle birlik­te ağırlıklı olarak gerçek kişiler de yer almakta. Bu şirketler bir kişiy­le de kurulabileceği gibi, çok sayı­da gerçek ya da tüzel kişi tarafın­dan da kurulabiliyor.

Özellikle, aile şirketlerinde sık­ça rastlanan finansal yönetim ve vergi planlama sorunları, ortak­ların şirketlerinden para çekmesi durumunda önem kazanıyor. Pa­ra çekme ya da şirkete borç verme işlemleri Borçlar Hukuku, Ticaret Hukuku, Vergi Hukuku mevzuatı­na ve Muhasebe Uygulama Genel Tebliğlerine uygun olmalıdır.

Şirket ortaklarının mevzuata uygun olarak şirketlerinden para çekmeleri yaygın olan aşağıdaki üç yöntemle yapılmakta.

1 Kâr payı dağıtımı: Şirket kar etmiş ise, genel kurul kararıyla ortak dağıtılacak kardan hissesi­ne düşen miktar kadar para çeke­bilir. Bu tutardan vergi mevzua­tı gereğinde yüzde 15 gelir vergi­si stopajı kesintisi yapılarak net tutar ortağa ödenir. Kâr payı alan ortak ise, bu tutarı brüt olarak bir yıl sonra gelir vergisi beyanname­siyle menkul sermaye iradı olarak yüzde 50’sini beyan etmeli. 2025 yılı için bu tutar brüt olarak 330 bin lirayı aşıyorsa, hesaplanan vergiden ödenen stopaj düşülerek beyan edilir. Kâr payının yüzde 50’si vergiden istisna olduğu için beyan edilmesi halinde ciddi bir gelir vergisi çıkmaz.

2 Huzur hakkı: Anonim şir­ketlerde yönetim kurulu üye­leri, limited şirketlerde müdürler genel kurul kararıyla huzur hakkı alabilirler. Genel kurul kararıyla belirlenen huzur hakkı brüt ola­rak belirlenir ve bir ücret gibi ge­lir vergisi stopajı kesilerek ilgili­ye ödenir. Huzur hakkı elde eden kişi elde etmiş olduğu bu tutar 2025 yılı için 330 bin lirayı geçi­yorsa önceden ödenen stopaj he­saplanan vergiden düşülerek be­yan edilir.

3 Vergi afları gereği ortakla­rın para çekme hakkı: Ba­zı zamanlarda çıkan vergi afları nedeniyle oluşan fonlar ortakla­ra vergisiz dağıtılabilir. Örneğin; stok affından kaynaklı “kayda alı­nan emtia karşılı” fon hesabı gibi. Ayrıca, şirket ortağı, şirketin fi­nansman sıkıntısı nedeniyle vak­tiyle şirketine borç para vermişse bu tutarı dilediği zaman şirketten vergisiz çekebilir.

Bu hususta, daha çok kurumsal olmayan aile şirket ortaklarının mevzuata uygun olmayacak şekil­de şirketlerinden para çekmeleri yaygın olan aşağıdaki üç yöntemle yapılmakta.

1 Ortaklardan alacaklar he­sabı: Ortak veya ortaklar, şir­ketten hiçbir alacağı yokken şir­ketten para çekmekte ve çektikle­ri paralar muhasebe kayıtlarında “ortaklardan alacaklar” hesabına işlenmekte. Bu durum, çok ortak­lı işletmelerde ortaklar arasında sorunlara yol açtığı gibi, vergi in­celemelerinde veya yargıya inti­kal etmiş ticari davalarda sorun olmakta. Özellikle, vergi incele­melerinde, ortaklardan alacaklar hesabına “adat faizi” ve bu faize KDV’li fatura kesilip kesilmedi­ğine bakılıyor. Yıllardır çok tar­tışmalı olan bu konuya “adat” ya­panlara inceleme elemanları ceza uygulamamakta, “adat” uygula­mayanlara ise ceza uygulanmakta.

2 Fiktif kasa hesabı: Bazı şir­ketlerde, ortak veya ortaklar şirketten hiçbir alacakları yok­ken şirketten para çekmekte ve çektikleri paralar muhasebe ka­yıtlarında “ortaklardan alacak­lar” hesabı yerine “kasa” hesabı­na işletilerek kasada fiktif baki­yeler yaratılmakta. Bu durumda, çok ortaklı işletmelerde ortaklar arasında sorunlara yol açtığı gibi, vergi incelemelerinde veya yargı­ya intikal etmiş ticari davalarda sorun olmakta. Vergi incelemele­rinde kasa hesabındaki yüksek tu­tarlı(fiktif) bakiyelere “adat” uy­gulanması yapılıp yapılmadığına bakılmakta.

3 Diğer alacaklar hesabı: Or­taklar tarafından çekilen para­ların “diğer alacaklar” hesabında kayda alınarak (örtülen) durum­ların vergi incelemesinde orta­ya çıkması halinde cezalı işlemle karşılaşılmakta. Bu durum ayrıca, ortaklar arasında hileli işlemlere veya ihtilaflara yol açabiliyor.

Son günlerde maliye tarafından kişilere gönderilen “izaha davet” veya “vergi inceleme” yazılarının çok yaygınlaştığı kamuoyunda da yer almaktadır. Burada, özellik­le kişilerin banka hareketleri, ge­lir beyanları ve harcamaları kar­şılaştırılarak izahat istenmekte veya incelemeye tabi tutulmakta. Elbette kişilerin birçok gelir kay­nakları olabilir ve bu gelirlerini de mevzuata göre beyan etmiş olabi­lir.

Ancak, incelemelerde bazı ge­lirlerin izah edilemediği veya ka­yıt dışı olduğu haller de çok karşı­laşılan bir husustur. Kişinin çeşitli gelir kaynakları arasında, şirketin dağıtığı kâr payı veya huzur hakkı da olabilir. Burada, şirket ortakla­rının mevzuatta uygun olarak şir­ketlerinden para çekmiş olmaları izahat için doğru kabul edilmek­te. Özellikle birçok şirket ortağı­nın şirketlerinden mevzuata uy­gun bir şekilde kâr payı veya huzur hakkı almadıklarından veya kayıt dışı gelirlerinden dolayı ciddi ver­gi cezalarıyla karşılaşabilirler.

Doğru olanı, usulünde her yıl kâr dağıtımı yapmaktır. Ancak, bazı şirketlerde yatırım ihtiyacı veya finansal sorunlar nedeniyle her yıl kâr dağıtımı yapılamaya­bilir. Kar dağıtımı yapılamaz veya kâr dağıtımı yapılsa bile, yönetim kurulu üyeleri veya müdürlere ge­nel kurul kararıyla makul ölçüler­de “huzur hakkı” verebilir. Her ay ödenen huzur hakları için ücret gibi bordro düzenlenerek net tu­tarı kişiye ödenir, brüt tutarı ise giderleştirilerek tekrar kurumlar vergisi avantajı sağlanabilir. Hu­zur hakkı uygulaması, şirketler açısından kar dağıtımından daha avantajlı bir sonuç yaratır. (Dünya)