Çalışma Hayatı ve Emeklilik
Reddi miras yapsalar da ölüm aylığı hakkı sürer mi?
Özgür ERDURSUN
ozgur.erdursun@dunya.com
Mirası reddetmek, borç yükü altına girmemek isteyen vatandaşların başvurduğu yasal bir haktır. Ancak sosyal güvenlik uygulamalarında sıkça karıştırılan bir konu var: “Mirası reddeden eş ya da çocuk ölüm aylığı alabilir mi?”
Bu sorunun cevabı hukuken açıktır: Evet, alabilir. Çünkü ölüm aylığı bir miras hakkı değil, sosyal güvenlik hakkıdır. Ancak bu hak, sigortalının statüsüne göre değişen prim gün şartlarıyla doğar.
Ölüm aylığı nedir?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre ölüm aylığı, sigortalının vefatı hâlinde eşine, çocuklarına veya bakmakla yükümlü olduğu anne-babasına bağlanan bir gelir desteğidir. Bu aylık, ölen kişinin malvarlığından değil, ödediği primlerden kaynaklanır; dolayısıyla terekeye dahil değildir.
Kimler yararlanabilir?
Kanuna göre ölüm aylığı bağlanabilecek kişiler şunlardır:
-Eş: Ölüm tarihinde resmi nikâhlıysa ve kendi gelir ya da aylığı yoksa, ölüm aylığı alabilir.
-Çocuklar: Erkek çocuklar 18 yaşına kadar; lise öğreniminde 20, üniversite öğreniminde 25 yaşına kadar; kız çocukları ise evlenmedikçe süresiz olarak aylık alabilir.
-Anne ve Baba: Başka gelir ya da aylıkları yoksa ve geçimleri ölen sigortalıya bağlıysa hak sahibi sayılırlar.
Bu haklar mirasçılık sıfatına değil, hak sahipliğine dayanır.
Bu nedenle miras reddedilse bile ölüm aylığı hakkı kaybolmaz.
SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı arasındaki farklar SSK (4A) kapsamındakiler
SSK’lılar için ölüm aylığı bağlanmasının iki yolu vardır:
1.Sigortalının en az 1800 gün prim ödemesi. Bu durumda askerlik, doğum veya yurtdışı borçlanmaları dikkate alınır.
2.Her türlü borçlanma süreleri hariç, en az 5 yıl sigortalı bulunma ve 900 gün prim şartının sağlanması.
Burada dikkat edilmesi gereken husus: 900 gün hesabında borçlanmalar dikkate alınmaz; sadece fiilen ödenmiş primler geçerlidir.
Bu uygulama 1 Ekim 2008’den sonraki ölümler için kesin olarak yürürlüktedir.
Bağ-Kur (4B) kapsamındakiler
Bağ-Kur’lularda tek bir koşul vardır: Sigortalının en az 1800 gün prim ödemiş olması gerekir.
Prim borcu varsa ölüm aylığı bağlanmaz; borcun kapatılması ya da yapılandırılması gerekir.
Eksik günler doğum, askerlik veya yurtdışı borçlanmasıyla tamamlanabilir.
Bağ-Kur’da “900 gün” gibi istisnai bir kolaylık yoktur.
Emekli Sandığı (4C) kapsamındaki memurlar
Memurlarda sistem, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleriyle yürür.
Uzun yıllar boyunca ölüm aylığı bağlanabilmesi için en az 10 yıl (3600 gün) fiilî hizmet süresi aranıyordu.
Ancak 1 Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesiyle bu süre 5 yıla indirildi.
Vefat eden memurun dul eşine aylık bağlanmasında yeni dönem
5434 sayılı Kanun’a göre vefat eden memurun dul eşine iki şekilde aylık bağlanabiliyordu:
-10 yıl ve üzeri hizmeti varsa: Şartsız olarak,
-5–10 yıl arası hizmeti varsa: Eşin “başkasının yardımı olmadan hayatını sürdüremeyecek derecede malul ve muhtaç” olması koşuluyla.
Ancak 5510 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi ile bu muhtaçlık ve malullük şartı 1 Ekim 2008 tarihinden itibaren kaldırılmıştır.
Yani artık 5 yıldan fazla hizmeti bulunan bir memurun eşi, maluliyet veya muhtaçlık aranmadan dul aylığı alabilmektedir.
Bu değişiklik geriye dönük olarak da geçerlidir.
Dolayısıyla geçmişte bu nedenle reddedilen başvuruların sahipleri, SGK’ya yeniden müracaat ederek ölüm aylığı talebinde bulunabilir.
Reddi miras ölüm aylığını etkiler mi?
Reddi miras, sadece ölenin malvarlığına ilişkindir; sosyal güvenlik haklarını kapsamaz.
Dolayısıyla, mirası reddeden eş veya çocuklar, hak sahipliği şartlarını taşıyorsa ölüm aylığı almaya devam eder. Bu konu Yargıtay içtihatlarıyla da desteklenmiştir.
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin 2014/18844 sayılı kararı ve Hukuk Genel Kurulu’nun 2017/1608 sayılı kararı, ölüm aylığının miras değil, sosyal güvenlik hakkı olduğunu açıkça belirtmiştir.
Sonuç
Ölüm aylığı, sosyal devletin vatandaşına sağladığı bir güvencedir.
Reddi miras işlemi, bu hakkı ortadan kaldırmaz.
Ancak sigortalının bağlı olduğu statüye göre farklı prim gün şartları vardır:
-SSK’da: 900 gün + 5 yıl sigortalılık veya 1800 gün,
-Bağ-Kur’da: 1800 gün,
-Emekli Sandığı’nda: 10 yıl şartı 1 Ekim 2008 itibarıyla 5 yıla indirilmiştir.
Ayrıca, 5434 kapsamındaki memurların dul eşleri artık maluliyet veya muhtaçlık koşulu aranmadan aylık alabilecek.
Bu düzenleme yalnızca bir yasal değişiklik değil, sosyal adaletin güçlendirilmesi yönünde atılmış önemli bir adımdır. (Dünya)