2020 yılının arızi kazançları
23 Mart 2021 Salı
Gelir Vergisi Kanunumuz gelir kavramını tanımlamamıştır. Ancak geliri yedi unsura ayırarak ve bunların kapsamlarını belirleyerek,
2020 yılının arızi kazançları
HUKUKA GÖRE

2020 yılının arızi kazançları

Bumin DOĞRUSÖZ
bumin.dogrusoz@dunya.com

Gelir Vergisi Kanunumuz gelir kavramını tanımlamamıştır. Ancak geliri yedi unsura ayırarak ve bunların kapsamlarını belirleyerek, iktisat biliminin gelir teorilerinden kaynak teorileri yaklaşımında sınırlı bir gelir anlayışını benimsemiştir. Elbette ki, kanunla çizilen sınırın darlığı veya genişliği tartışma konusu yapılabilir. Ancak sınırların belirli olması, verginin yasallığı ve hukuk güvenliği ilkeleri açısından önem taşımaktadır.

Kanun, geliri 7 türe ayırmış, ilk 6 türde belli üretim faktörlerinden veya bileşiminden ve teorik olarak devamlılık arz edecek şekilde elde edilen gelirlere yer vermiş, 7. türde ise bu gelirlerin devamlılık arz etmeyecek şekilde elde edilmesi halini “diğer kazanç ve iratlar” başlığı altında “değer artış kazancı” ve “arızi kazançlar” alt türlerine ayırarak vergi kapsamına almıştır. Ben bu yazımda, bu alt gelir türlerinden “arızi kazançlar”ı, beyan döneminde olmamız ve beyanı en çok atlanılan kazançlardan olması dolayısıyla tekrar aktarmak istiyorum. Arızi kazançlar, kanunun 82. maddesinde tahdidi olarak sayma suretiyle belirlenmiştir. Bu maddeye göre arızi kazançlar şunlardır.

1. Arızi olarak ticari muamelelerin icrasından veya bu nitelikteki muamelelere tavassuttan elde edilen kazançlar: Bu kapsamdaki gelirin özelliği, geçici bir faaliyete dayanmasıdır. Eğer ticari muamelelerin yapılması veya aracılık faaliyeti, devamlılık unsurunu içerirse veya bir ticari işletme boyutlarını kapsayacak şekilde ifa edilirse, kazanç artık ticari kazanç kapsamına girecektir. Bu kazanca örnek olarak, bir apartman kapıcısının boşalan bir daireyi bir ihtiyaç sahibine veya emlâk komisyoncusuna haber vermek suretiyle satışına veya kiralanmasına aracılık ederek, taraflardan veya birinden bir para alması halini gösterebiliriz (Hatta bu ödemeyi yapan taraf bir ticari işletme ise, gider pusulası imzalatmak suretiyle bu harcamasını gider olarak da gösterebilir).

2. Ticari veya zirai bir işletmenin faaliyeti ile serbest meslek faaliyetinin durdurulması veya terk edilmesi, henüz başlamamış olan böyle bir faaliyete hiç girişilmemesi, ihale, artırma ve eksiltmelere iştirak edilmemesi karşılığında elde edilen hasılat

3. Gayrimenkullerin tahliyesi veya kiracılık hakkının devri karşılığında alınan tazminatlar ile peştemallıklar (kiracıya ait tesisat ve malların tahliye ve devri sırasında kiralayan veya yeni kiracıya devrinde doğan kazançlar dahil).

4. Arızi olarak yapılan serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla tahsil edilen hasılat: Burada da önemli olan faaliyetin arızi olarak yapılmış olmasıdır. Faaliyetin devamlılık göstermesi, kazancın arızi kazanç kapsamında değil, serbest meslek kazancı kapsamında vergilendirilmesini gerektirir. Arızi serbest meslek kazançları da, normal serbest meslek kazancı gibi stopaja tabidir, ancak katma değer vergisine konu olmazlar.

5. Gerçek usulde vergiye tabi mükelleflerin terk ettikleri işleri ile ilgili olarak sonradan elde ettikleri kazançlar: Burada önemli olan faaliyetin durdurulması veya terk edilmesinden sonra, eski faaliyetle ilgili bir gelir elde edilmesidir. Örneğin ticari faaliyet terk edilirken değersiz alacak yazılmış veya şüpheli alacak karşılığına konu edilmiş bir alacağın sonradan tahsil edilmesi, faaliyetini bırakan bir avukatın geçmişte takip ettiği ve ücretini tahsil edemediği bir davanın ücretini tahsil etmesi yollarıyla sağlanan kazançlar bu grupta vergilendirilmektedir. Yine aynı şekilde emlâk komisyonculuğu yapan ve bu arada komisyon ücretini ödememek için muvazaalı davranışlarda bulunanlar aleyhine alacak davası açtıktan sonra işini terk eden bir kişinin, yıllar sonra bu davaları kazanıp tahsilat yapması halinde, bu kazancı artık arızi kazanç olarak beyan etmesi gerekecektir. Nitekim bu son örnekte idari anlayış da özelge bazında bu şekilde oluşmuştur.

6. Dar mükellefiyete tabi olanların Gelir Vergisi Kanununun 45 inci maddede yazılı ulaştırma işlerini, bir başka anlatımla Türkiye ile yabancı memleketler arasında yaptıkları ulaştırma işlerinden elde ettikleri kazançlar.

Yukarıda (1), (2), (3) ve (4) numarada saydığımız kazançların toplamının 2020 yılında 40 bin TL kısmı gelir vergisinden istisnadır. (2021 yılında istisna tutarı 43 bin TL olarak uygulanacaktır) Ancak bu istisnadan, söz konusu bentler kapsamında kalmakla birlikte, “henüz başlamamış olan ticari, zirai veya mesleki bir faaliyete hiç girişilmemesi ile ihale, artırma ve eksiltmelere iştirak edilmemesi karşılığında elde edilen kazançlar” yararlanamazlar. Bu istisna arızi kazançlara, her bir bent itibariyle ayrı ayrı değil, topluca nazara alınarak uygulanır.

Arızi kazançların vergi matrahını oluşturacak safi miktarı, yukarıda (1) numarada aktardığımız işlerde satış bedelinden maliyet bedeli ve satış dolayısıyla yapılan giderlerin, yukarıda (2), (3), (4) ve (5) numarada aktardığımız işlerde ise elde edilen hasılattan tevsik edilmek kaydıyla yapılan giderler indirilmesi suretiyle hesaplanır.

Arızi kazançlar da, diğer gelirler gibi yıllık beyanname ile beyan edilerek vergilendirilir ve arızi kazançlar üzerinde –varsa- kesilmiş vergiler de yıllık beyannamede çıkan vergiden mahsup edilir. (Dünya)
16 - Yönetim Kurulunun İbra Edilmesinden Sonra, Başkan Olgun Bazı Bilgilendirmelerde Bulundu, Daha Sonra YMM Ahmet Gündüz Teşekkür Konuşmasını Yaptıktan Sonra Başkan Olgun'un Genel Kurul Duyurusunun Ardından Seçimlere Geçildi. (SON)
Sağlık Bakanlığı'nın açıkladığı güncel corona virüsü verilerine göre semptom gösteren 2 bin 915 hastayla birlikte 63 bin 82 yeni vaka . . .
Tarım arazilerinin satışı ve intikal işlemlerinde; vefat tarihinden itibaren 1 yıl içinde intikal işlemlerini yapan tüm mirasçılardan vergi ve . .
7252 sayılı Kanun’un 4. maddesiyle 4447 sayılı Kanun’a geçici madde 26. madde eklenerek, işyerlerinde kısa çalışmanın ve . . . .
Bir sermaye şirketinin ortağının şirkete daha önce nakden verdiği borcun sermayeye eklemesi halinde bu sermaye artırımının . . . .
Genelgede, salgınla mücadele sürecinin temel prensipleri olan temizlik, maske ve mesafe kurallarının yanı sıra . . .
Nisan ayı kurumlar için yıllık beyanname dönemi. Bu nedenle ben de belli bir konu yerine, kanunun geneline bir bakış yapıp,. . .
Bilindiği üzere, 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre yeminli mali müşavir ya da . . .
Webinarda; KGK Muhasebe Standartları Dairesi Başkanı Sn. Mehmet ŞİRİN moderatörlüğünde, KGK Uzmanları . . . .
5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri (Ek 9 uncu maddesi kapsamındaki . .
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5/B maddesinde hükme bağlandığı üzere “Türkiye’de gerçekleştirilen araştırma,
Yargının üç saç ayağından biri olan savunma makamını temsil eden avukatlar, son zamanlarda maalesef üzücü olaylarla gündemde yer . .
Yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinin verileceği Mart ve Nisan aylarında en çok sorulan konulardan birisi de, . . .
İşçinin kıdem tazminatı alabilmesine imkan veren şartlardan birisi de kadın işçilerin evlenmesine ilişkindir.1475 sayılı İş Kanunu’nun . . .
İşten Çıkış Kodlarında Değişiklik Yapıldı.İşten Çıkış Kodlarında Değişiklik Yapıldı.İşten Çıkış Kodlarında Değişiklik Yapıldı.
Türkiye İktisadi Girişim ve İş Ahlakı Derneği Gençlik Kurulu olarak “sosyal sorumluluk değil toplumsal zorunluluk . . .
Sosyal Güvenlik Kurumuna olan prim, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borçlarını tecil ettiren ve . . .
31 Aralık 2020 tarihli 5. Mükerrer Gazete’de yayımlanan “7262 Sayılı Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanın Önlenmesine İlişkin