Öncelikle yanlış anlaşılmanın önüne geçmek gerekiyor. Konu, 18 yaşından önce sigortalı olan herkesle ilgili değil.

Daha açık ifadeyle; 18 yaşın­dan önce bir işyerinde çalışıp si­gortalı gösterilen kişiler açısın­dan genel bir iptal uygulaması söz konusu değil.

Bugün 18 yaşından önce bir fabrikada, markette, atölyede, şirkette veya herhangi bir işve­renin yanında çalışmış olanla­rın sigortalılıklarıyla ilgili özel bir sorun bulunmuyor.

Tartışma yalnızca belir­li bir grubu ilgilendiriyor: 18 yaşından önce anne veya ba­basına ait işyerinde sigortalı olarak çalıştırılan kişiler.

Dolayısıyla anne veya babası­nın yanında değil de başka işve­renlerin yanında çalışanların bu haberler nedeniyle gereksiz bir endişeye kapılmalarına gerek bulunmuyor. Ancak anne veya babasına ait işyerinde sigortalı çalışması bulunanlar açısından konu oldukça önemli.

Bugün yaşanan tartışmanın temelinde SGK’nın 2013/11 sa­yılı Genelgesi yer alıyor.

Söz konusu genelgede, anne veya babaya ait işyerinde çalı­şan küçüğün sigortalı sayılabil­mesi için vasi katılımıyla yapıl­mış ve hakim tarafından onay­lanmış bir hizmet sözleşmesinin bulunması gerektiği belirtiliyor.

SGK da bu düzenlemeye da­yanarak, söz konusu şartların bulunmadığı durumlarda anne veya babaya ait işyerlerinden yapılan bazı sigortalılık bildi­rimlerini geçersiz kabul edebi­liyor.

Çünkü bu kişilerin büyük bö­lümü çalışma hayatına 20-30 yıl önce başlamış durumda.

O dönemde yapılan bildirim­ler Kurum tarafından kabul edilmiş, primler tahsil edilmiş, hizmetler kayıt altına alınmış ve kişiler de buna güvenerek emek­lilik planlarını yapmış durumda.

Bugün ise bazı dosyalarda bu hizmetlerin geçerliliği yeniden tartışma konusu oluyor.

Bu uygulamanın en önemli so­nucu EYT kapsamında ortaya çıkıyor.

Örneğin bir kişinin ilk sigor­ta girişi 8 Eylül 1999 tarihinden önce anne veya babasına ait iş­yerinden yapılmış olabilir.

Kişi yıllarca EYT kapsamın­da olduğunu düşünmüş, emekli­lik planlarını buna göre yapmış olabilir.

Ancak SGK tarafından bu baş­langıcın geçersiz sayılması ha­linde ilk sigorta tarihi ileriye gi­debilir ve kişi EYT kapsamı dı­şında kalabilir.

Bu durumda yıllardır bekle­nen emeklilik hakkı ortadan kalkabilir.

Emekli olanlar açısından da risk bulunuyor. Risk yalnızca si­gorta başlangıcıyla sınırlı değil.

Bazı kişilerin ilk sigorta gi­rişleri başka işyerlerinden ya­pılmış olabilir. Dolayısıyla EYT kapsamında olmaları açısından herhangi bir sorun bulunma­yabilir. Ancak çalışma hayatla­rının belirli dönemlerinde 18 yaşından küçükken anne veya babalarına ait işyerlerinde ça­lışmış ve bu dönemlere ait prim günleri emeklilik hesabına da­hil edilmiş olabilir. Şayet bu hiz­metler sonradan iptal edilirse, toplam prim gün sayısı eksik ha­le gelebilir.

Bu durumda emeklilik için ge­rekli prim şartı ortadan kalkabi­lir.

Hatta bazı kişiler açısından bağlanmış emekli aylıklarının yeniden değerlendirilmesi ve emeklilik işlemlerinin tartış­malı hale gelmesi söz konusu olabilir.

İşte asıl mağduriyet de burada ortaya çıkıyor.

Peki mahkemeler

aynı görüşte mi?

Hayır.

İşte konunun en önemli nok­tası da burada.

SGK genelgedeki şekli şartla­rı esas alırken, mahkemeler ço­ğu zaman olayın özüne bakılma­sı gerektiğini vurguluyor.

Yargıtay’ın son yıllarda ver­diği kararlarda temel yaklaşım şu: Önemli olan kişinin gerçek­ten çalışıp çalışmadığının orta­ya konulmasıdır.

-Mahkemeler;

-Fiili çalışmanın varlığını,

-İşyerindeki faaliyetleri,

-Bordro kayıtlarını,

-Ücret ödemelerini,

-Tanık anlatımlarını,

Dosya kapsamındaki diğer de­lilleri birlikte değerlendiriyor.

Nitekim Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 23 Şubat 2023 ta­rihli kararında, annesine ait iş­yerinde 18 yaşından önce ge­çen çalışmaların fiili çalışma ile ispatlandığı kabul edilmiş ve SGK’nın itirazı reddedilmiştir.

Kararda dikkat çeken de­ğerlendirme ise çocukla­rı korumak amacıyla getiri­len kuralların çocuk aleyhine yorumlanamayacağı yönün­dedir.

Yargıtay, özünde çocuk yararı­na düzenlenmiş hukuk kuralla­rının yıllar sonra kişinin sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldı­racak şekilde uygulanamayaca­ğını vurgulamaktadır.

Bu nedenle fiili çalışmanın is­patlandığı durumlarda, sırf şekli eksiklikler gerekçe gösterilerek sigortalılık sürelerinin geçersiz sayılmasının her zaman huku­ka uygun olmayabileceği yönün­de önemli yargı kararları bulun­maktadır.

Bugün için net olarak söylene­bilecek ilk husus şudur:

18 yaşından önce anne veya babasının yanında değil de baş­ka bir işyerinde çalışmış olanla­rın bu haberler nedeniyle endişe etmelerini gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

Tartışma, yalnızca anne veya babaya ait işyerlerinde geçen si­gortalılık süreleriyle ilgilidir.

İkinci önemli husus ise SGK’nın genelgesine rağmen konunun yargı önünde farklı de­ğerlendirilebildiğidir.

Bu nedenle anne veya babası­na ait işyerinde 18 yaşından önce sigortalı çalışması bulunan kişi­lerin hizmet kayıtlarını dikkat­le incelemeleri, olası bir incele­me veya iptal işlemi halinde ise haklarını yasal yollarla aramala­rı büyük önem taşımaktadır.

Çünkü bugün yaşanan tartış­ma yalnızca birkaç günlük hiz­met meselesi değil; bazı kişiler açısından doğrudan emeklilik hakkını ilgilendiren bir konu ni­teliği taşımaktadır. (Dünya)