Vergide mücbir sebep ve beklenmeyen haller
12 Temmuz 2018 Perşembe
Gerek Vergi Usul Hukukunda ve gerekse, 6183 sayılı AATUHK’nun uygulamasında mücbir sebepler sürelerin kullanımında önemli bir yer tutmaktadır.
Vergide mücbir sebep ve beklenmeyen haller
Vergide mücbir sebep ve beklenmeyen haller

Av. Nazlı Gaye Alpaslan

Gerek Vergi Usul Hukukunda ve gerekse, 6183 sayılı AATUHK’nun uygulamasında mücbir sebepler sürelerin kullanımında önemli bir yer tutmaktadır. Günümüzde teknolojinin ilerlemesi ile beraber vergi yasalarında başta usul kanunu olmak üzere diğer yan yasalarda mücbir sebepler gibi “beklenmeyen haller” önemli bir yer tutar hale gelmiştir.

Bilindiği gibi, 213 sayılı VUK’nun yeniden yazımı aşamasında özellikle VUK’nun 13. maddesinde düzenlenen mücbir sebepler başlığına ayrıca beklenmeyen haller başlığı mücbir sebeplerden gelmek üzere eklenmesi zorunlu hale gelmiştir.[1] 

Bilindiği gibi, mücbir sebepler 213 sayılı VUK’nun 13. maddesinde düzenlenmiştir. Madde hükmüne göre, vergi ödevlerinden herhangi birinin yerine getirilmesine engel olabilecek derecede ağır kaza, ağır hastalık ve tutukluluk, yangın, yer sarsıntısı ve su basması gibi afetler, kişinin iradesi dışında ortaya çıkan mecburi gaybubetler, sahibinin iradesi dışındaki nedenlerden dolayısıyla defter ve belgelerinin elinden çıkmış bulunması gibi haller mücbir sebep olarak yasada tanımlanmıştır.[2]

Diğer yandan, “beklenmeyen haller” ise, zarara neden olan tesadüfi olaylar olarak ifade edilebilir. Umulmayan hal ise, mükellefin iradesinden bağımsız ve sezilemeyen olaylar olarak karşımıza çıkmaktadır. Modern doktrin ve içtihatlarda, mücbir sebep ve umulmayan hal (beklenmeyen haller) kavramlarının mahiyetleri uzun uzun tartışılmaktadır. Bir kısım doktrin ve içtihatlara göre bu iki terim bir ve aynı kavramları anlatmaktadırlar. Her ikisinin hukuki yönden mahiyetleri birdir. Bir kısım doktrin ve içtihatlar ise bu iki ayrı kavramı anlattıklarını, hukuken aralarında fark olduğunu ileri sürmektedirler.[3] Türk hukukunda gerek yasalarımız ve gerekse Yargıtay içtihatlarında bu iki kavram aynı anlamda kullanılmıştır. Özellikle eski Ticaret Kanunu 724-930 vs maddelerinde mücbir neden veya fevkalade hal kavramları anlamdaş olarak kullanılmıştır. Yargıtay da içtihatlarında bu tabirleri aynı manada bazen yan yana, bazen ayrı ayrı kullanmaktadır. Her iki kavramın da hukuken hükümleri de aynıdır.

Vergi hukuku bağlamında mücbir sebepler başlıca üç özellikte ortaya çıkabilirler:

Mücbir sebebin yenilmezliği,
Mücbir sebebin önceden sezilemezliği,
Mücbir sebebin kusurdan doğmamış olması

Beklenmeyen haller ise, büyük bilgin, H.Capitant’a göre bir kusur mevcut olmaksızın tesadüfe bağlı olarak ortaya çıkan olaylardır. Mücbir sebep veya umulmaz halin ortaya çıkışında insan iradesinin ya hiçbir rolü yoktur veya çok sınırlı bir etkisi olabilir.[4]

Sözü geçen olaylar ya doğal hadiseleri veya insan filleri şeklinde ortaya çıkarlar. Şu halde mücbir sebepler veya umulmaz hallere mevzu olan olayların bir kısmı tabii olarak husule gelen kaza mahiyetindeki olaylardır. Diğer bir kısım ise, insan fiillerinden ibarettir. Başka tabirle tabii veya harici hadiseler bir taraftan, insan iradesinin fiili diğer taraftan bahse mevzu olmaktadır.

Son yıllarda teknolojik gelişmelerin ilerlemesi ile beraber mükellefler vergi ödevlerinin yerine getirilmesinde çeşitli problemlerle karşılaşmaktadırlar. Bu problemlerin başında örneğin, bilgisayar iletim ağlarındaki yoğunluk nedeniyle vergi beyannamelerinin elektronik ortamda Maliye Bakanlığı VEDOP sistemine yollanamayışı, vergi ödeme günlerinin son günlerinde bankalarda yaşanan tıkanıklıklar örnek gösterilebilir. Vergi mükellefinin muhasebecisinin değişmesi sonucunda eski ve yeni muhasebeci arasında şifre, parola vs. transferleri, mükellefin muhasebecisinin vefatı nedeniyle beyanname yollama işlemleri gecikebilir veya yollanmamış olabilir. Benzeri bir başka örnek ise, vergi ödeme günlerinde bankaların elektronik ağlarındaki yoğunluk nedeniyle ödemelerin yapılamayışı örnek olarak ileri sürülebilir. Bunun dışında beklenmeyen haller olarak bürokratik işleyiş de ortaya çıkan olumsuz gelişmeler nedeniyle vergisel ödevler yerine getirilmemiş olabilir.

Öte yandan, iki ortaklı bir limited şirkette, ortaklar arasında çıkan ihtilaf dolayısıyla imza yetkisine sahip ortağın yurtdışına gitmesi nedeniyle ya da iki ortağın bir araya gelmemesi nedeniyle şirketin imza yetkileri kullanılmaz hale gelebilir.

Yukarıdaki teknolojik ve bürokratik engeller dolayısıyla beklenmeyen hallerin hasıl olması nedeniyle vergi ödevlerinin herhangi birisinin yerine getirilmesi engellenmiş olabilir.(Hürses)

------------

[1] Günümüzdeki teknolojik gelişmeler vergi ve muhasebe uygulamalarında önemli bir yer tutmaktadır. Örneğin, vergi beyannamelerinin 3568 sayılı yasaya göre unvan almış muhasebeciler tarafından yollanması, elektronik imza gibi uygulamalar mücbir sebep ve beklenmeyen haller konusunu yeniden gündeme taşımıştı. Teknolojinin kullanımında ortaya çıkan aksaklıklar dolayısıyla beklenmeyen sonuçlar ortaya çıkabilmektedir.

[2] ÜREL Gürol, Güncel Vergi Usul Kanunu Uygulaması, Maliye ve Hukuk Yayınları, Mart 2007, s.104-119.

[3] Umulmayan hal hakkında geniş bilgi için bakınız: Charles-Andre Junod, Force Majeure et le cas forttuit dans le systeme Geneve, 1956, p.35-39.

[4] GÖZÜBÜYÜK Pulat A, Mücbir Sebepler Beklenmeyen Haller, Kazancı Yayınları, Bilimsel Dizi-1, Ankara 1977, 3. Baskı, s.24.
16- Divan Başkanı Kenan Mülayim, Ondördüncü Gündem Maddesi Olan Seçim Maddesine Geçerek Üyelerin Oylarını Kullanarak Yeni Yönetimi Seçmesi İçin Hazırlıklarını Tamamladılar. (SON)
85 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile bazı sözleşmelerin dövizle düzenlenmesi yasaklandı. Karar, perakendeden danışmanlığa, gayrimenkulden finansa pek çok sektör için değişiklikler getirecek.
Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak'ın, açıkladığı, 2019-2021 yıllarını kapsayan Yeni Ekonomi Programı'na (YEP) sigorta ve Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) de girdi.
Başkan Recep Tayyip Erdoğan, devlete karşı işlenen suçlarda affın söz konusu olabileceğini ancak kişilere karşı işlenen suçta bunun mümkün olmadığını dile getirmişti.
Günlük koşuşturma içinde pek çok kişi ve davranışla karşılaşıyoruz. Bir kısmı bizi etkiliyor, fark ediyoruz ve bu davranışın neden yapıldığını düşünüyoruz. Çoğunluğunu ise fark etmiyoruz.
Bilindiği gibi 13 Eylül tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile 32 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma (TPKK) Hakkında Karara bir düzenleme eklenerek;
SGK e-bildirge şifre alma işlemleri e-Sigorta Sözleşmesi e-devlet üzerinden onaylanarak otomatik olarak alınacak.
Yirmi birinci yüzyılda, sosyal hayatın hemen her kesişme noktasında dijitalleşmenin ayak izlerini görmek mümkün. Dijital teknoloji:
TGTV Yönetim ve İcra Kurulu Başkanı Av. Hamza Akbulut yaptığı yazılı açıklamayla 20 Eylül günü Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak tarafından açıklanan . . . .
7144 Sayılı Yasa Kapsamında Bilançolardaki Taşınmazların Yeniden Değerlenmesi ve Vergisel Avantajları, Örnek Uygulamalar ve
Tektaş İmar Affı Uzmanı ve İnşaat Yüksek Mühendisi Hakan Çatalkaya, vatandaşların başvuru işlemlerini kolay yapabilmesi için imar affını 12 adımda anlattı.
Enflasyon muhasebesi, iş dünyası tarafından uzun yıllardır hep bir beklenti olarak hiç gündemden düşmedi. Bugüne kadar getirilen sınırlı düzenlemeler ise, özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde beklentileri karşılayamadı…
Şubat 2008’den bu yana ihracat bedellerini yurda getirip getirmeme konusundaki serbesti, 4 Eylül tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Hazine ve Maliye Bakanlığı’na ait bir tebliğ ile sona erdi.
Bilindiği üzere; Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği'nin (IV/E-13.) bölümünde yer alan ve iade edilecek KDV tutarının gerçek olup olmadığının tespit edilmesi suretiyle,
Ekonomik gidişat ve mevcut konjonktürel yapı belirli kavramları ön plana çıkarmakta ve kullanılmasını yaygın hale getirmektedir. Ekonomin zora girmesi, ticaret hayatının daralması ile
İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Bursa Şube Başkanı Mehmet Albayrak ve Şube Yönetim Kurulu üyeleri Yıldırım Belediye Başkanı İsmail Hakkı Edebali’yle bir araya geldi.
Konya SMMMO Başkanı Seyit Faruk ÖZSELEK, 30.09.2017 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanan 483 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği’nin ilgili maddesine göre,
Kadın Muhasebeciler Derneği üyeleri olarak Balıkesir/Erdek /Ocaklar ‘da bir araya geldiler. Annem Apart Otelinde gerçekleştirmiş oldukları toplantıda bir araya gelmenin . . . .
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası haftalık repo gösterge faiz oranını yüzde 24'e yükseltti. Foreks'in ilgili anketinde analistler faizin 375 baz puan faiz atırılmasını öngörmüştü.