Defter ve belgelerin yitirilmesi
01 Ağustos 2018 Çarşamba
Ticaret Kanunu 82. maddesinde tacirlere ticari defterleri, mali tabloları, ticari mektupları ve defterlere yapılan kayıtları on yıl süre ile saklama yükümlülüğü getirmiştir.
Defter ve belgelerin yitirilmesi
HUKUKA GÖRE

Defter ve belgelerin yitirilmesi

Bumin DOĞRUSÖZ
bumin.dogrusoz@dunya.com

Ticaret Kanunu 82. maddesinde tacirlere ticari defterleri, mali tabloları, ticari mektupları ve defterlere yapılan kayıtları on yıl süre ile saklama yükümlülüğü getirmiştir. Saklama süresi ticari defterlere son kaydın yapıldığı, envanterin çıkarıldığı, ara bilançonun düzenlendiği, yıl sonu yıl sonu finansal tabloların ve/veya konsolide finansal tabloların hazırlandığı, ticari yazışmaların yapıldığı veya muhasebe belgelerinin oluştuğu takvim yılının bitişiyle başlamaktadır. Saklama süresi ticaret hukukuna göre 10 yıl, vergi hukukuna göre kural olarak beş yıldır. Kural olarak dememin sebebi, süreyi uzatan pek çok istisnanın bulunmasıdır. Ancak bu saklama süresi içerisinde elbetteki defter ve belgelerin başına pek çok şey gelebilir. Bu süre içerisinde defter ve belgeler yok olabileceği gibi tahrip de olabilir, okunamaz hale gelebilir.

Öte yandan defter ve belgelerin yetkili mercilere ibraz edilmemesi, çeşitli kanunlarda ayrı ayrı yaptırıma bağlanmıştır. İşte bu nedenle ibraz edilememe halinin, ibraz etmeme kasdına dayanmadığının ve ibraz etmemenin elde olmayan bir sebepten ileri geldiğinin kanıtlanabilmesi için Ticaret Kanunu tacirlere bu konuda da bir mükellefiyet yüklemiştir.

Özellikle bu günlerde iklimsel anomalilerin yaşandığını, yağmurların hızla sele dönüştüğü ve işyerlerine de zarar verdiğini, muhasebe ve defterlerini de kullanılamaz hale gelmesine sebep olduğunu da dikkate alarak, bu konuyu hatırlatayım istedim.

Ticaret Kanunu'nun 82/7. maddesine göre; “bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içerisinde kayba uğrarsa, tacir kaybı öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içerisinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir”. Madde metninde “yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi” denilmek suretiyle bu gibi olayların benzerlerinin de bu kapsamda yorumlanması gerektiği ifade edilmiştir. Uygulamada bu hükme dayanılarak mahkemelerce verilen belgeye veya karara, “zayi belgesi” adı verilmektedir.

Burada önemli olan, defter ve belgelerin elden çıkmasında, tacirin bir kusurunun olmaması gerekir. Bir başka deyişle iddianın inandırıcı ve samimi olması, hayatın olağan akışı içerisinde makul olması gerekmektedir.

Hasımsız olarak görülecek bu davada, mahkemeler gerekli araştırmayı yapmak durumundadır. Mahkeme, itfaiye raporu, karakol tutanağı gibi belgeleri incelemenin yanı sıra şahit de dinleyebilmektedir. Mahkemeye müracaat ederken, kayba yol açan olaya ilişkin delillerin yanı sıra hangi defter ve belgeler için zayi belgesi istenildiğinin de belirtilmesi gerekir. Zira tutulmamış veya tasdiki yaptırılmamış defterler için zayi belgesi istenilmesi mümkün değildir. Tasdik ettirilmiş olsa dahi, kullanılmamış, boş defter veya fatura, fiş, irsaliye gibi belgeler için zayi belgesi istenemez.

Ancak serbest meslek erbabınca kullanılan defter ve belgelerin zayi halinde, zayi belgesi istenilmesi mümkün değildir. Çünkü zayi belgesi, Ticaret Kanunu'nda tacir için düzenlenmiştir. Kanunlarımızda bu konuda bir boşluk vardır ve Vergi Usul Kanunu'nda düzenlenmesinde yarar vardır.

Zayi belgesinin talep edildiği dava hasımsız olarak görüldüğünden mahkeme kararı, kesin hüküm oluşturmaz, kesin kanıt değildir ve her zaman aksi iddia ve ispat edilebilir. Zayi belgesi taleplerinin, ticari işletmenin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemelerine yöneltilmesi gerekmektedir.

Zayi belgesi talebinin, zayi olma halinin gerçekleştiğinin, bir başka deyişle zayi olma sonucunu doğuran olayın öğrenilmesinden itibaren 15 gün içerisinde yapılması gerekir. Bu süre, bazen olay tarihine göre 15 günden fazla da olabilmektedir. Bu nedenle buradaki hak düşürücü sürenin her durumda, olay tarihine göre hesaplanması mümkün değildir.

Zayi Belgesi, özel hukuka ait bir belgedir. Alınmış olunması halinin dahi kesin hüküm teşkil etmemesi sebebiyle, bu belgenin alınmamış olması veya alınmasının ihmal edilmiş olması durumlarında da, ibraz etmeme fiili dolayısıyla açılacak ceza davalarında, defter ve belgelerin zayi olduğunu (tabii ki yine inandırıcı ve samimi olarak, hayatın olağan akışına uygun biçimde ve tacirin elinde olmayan sebeplerle zayi olduğunu) iddia ve ispat etmek mümkündür.

Uygulamada sıkça ihmal edilen bu konuya mutlaka gerekli özenin gösterilmesi gerekmektedir.
31- Eleştirmen, Yazar B. Sadık Albayrak Söz İsteyerek Konuşmalarını Tamamladıktan Sonra, Bursa'dan SMMM Selma Çalışır Giresun Vergi Dairesi Müdürü Celal Demir'e Soru Yönelttikten Sonra Kapanış Konuşmasını TMMP Bşk. İbrahim Akel Yaptı.(SON)
Resmi Gazete'de yayınlanan değişikliğe göre artık yurt dışında bulunan varlıkların Türkiye'deki banka ya da aracı kurumlarda açılacak hesaba transferi işlemlerinde, . . .
Konya Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası (SMMMO) Başkanı Seyit Faruk Özselek, Kurban Bayramı dolayısıyla bir kutlama mesajı yayımladı.
ABD kaynaklı küresel ekonomik saldırı sürecini değerlendiren Tüketici Birliği Federasyonu Genel Başkanı Mehmet Bülent Deniz;
Son dakika haberi... Hazine ve Maliye Bakanlığı, uygulanan aksiyon planı kapsamında reel sektörün banka kredilerine yönelik yeni tedbirler açıkladı.
Kur zararı dolaysıyla bazı amortismana tabi iktisadi kıymetlerini elden çıkartmak zorunda kalanların, söz konusu satış kazançları üzerinden yararlanabilecekleri bir vergi erteleme müessesesini,
Bilindiği üzere 15.06.2012 tarihli R.G.’de yayınlanarak yürürlüğe giren 6322 sayılı Yasa ile KVK’nın 10.maddesine eklenen (ğ) bendi ile, 15.06.2012 tarihinden itibaren uygulanmak üzere;
ABD menşeli bazı ürünlerin ithalatında ek mali yükümlülük oranlarının yüzde 100 artırılmasına dair Cumhurbaşkanı kararı Resmi Gazete'de yayımlandı.
6/8/2016 tarihli ve 29793 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanalı Perakende Ticarette ...
Belli meslek gruplarında faaliyet gösteren ve çalışan kişiler, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetkilendirilen kuruluşlar tarafından verilen, Mesleki Yeterlilik Belgesi nedir?
18 Ağustos 2018 Cumartesi günü saat 00.00’dan başlayarak 27 Ağustos 2018 Pazartesi günü saat 07.00’a kadar, 8/6/1994 tarihli ve 3996 sayılı Kanun kapsamında yaptırılan
Yargıtay, milyonlarca çalışanı yakından ilgilendiren emsal nitelikte bir karara imza attı. Yüksek mahkemeden, yaz aylarının gelmesiyle yıllık izin planları yapanlara kötü haber geldi.
Konya SMMMO Başkanı Seyit Faruk Özselek, ABD’nin Türkiye’yi hedef alan yaptırım kararları alması ve ekonomideki dalgalanmalar dolayısıyla yayımladığı mesajında
Ticaret unvanı ve işletme adı, Türk Ticaret Kanunu’nun 39 ve sonraki maddelerinde hüküm altına alınmıştır. Her tacir, ticari işletmesine ilişkin işlemleri, ticaret unvanıyla yapmak ve .....
MASAK, döviz hareketleri ile ilgili yalan haber yayan kişi ve kuruluşlar hakkında inceleme başlattığını duyurdu.
14/5/2018 tarihli ve 2018/11818 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Karar’ın ekindeki listede yer alan mallar için 14/8/2018 tarihinden itibaren aynı Kararname uyarınca . . . . .
Geçtiğimiz günlerde Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak iş dünyasının ileri gelenleri ile gerçekleştirdiği toplantıda içinde bulunduğumuz ekonomik krize önlem olmak üzere neler yapacaklarını anlattı.
Biz üyelere odalarımız tarafından gönderilen SMS’ler yoluyla Nispi aidat borcumuzu ödememiz talep edilmektedir.