Cezai şart ve tacirler arasında düzenlenen cezai şartın indirilmesi
03 Eylül 2018 Pazartesi
Tüm borç ilişkilerinde hedeflenen karşılıklı olarak edimlerin yerine getirilmesidir. Taraflar, sözleşmeden doğan yükümlülüklerini ifa etmemelerinin önüne geçmek amacıyla
Cezai şart ve tacirler arasında düzenlenen cezai şartın indirilmesi
Serbest Kürsü

Cezai şart ve tacirler arasında düzenlenen cezai şartın indirilmesi

Serkan Pamukkale / Ortak
Korhan Bakır / Kıdemli Avukat

Tüm borç ilişkilerinde hedeflenen karşılıklı olarak edimlerin yerine getirilmesidir. Taraflar, sözleşmeden doğan yükümlülüklerini ifa etmemelerinin önüne geçmek amacıyla sözleşmeyle ceza koşulu kararlaştırılabilir. Bu şekilde taraflar, ortaya çıkacak riskleri en aza indirgemeyi ve ifa alacaklısının korunmasını amaçlamaktadır.

Cezai şartıngeçerliliği asli borcun geçerliliğine bağlıdır. Ayrıca, cezai şarta ilişkin sözleşmenin tacirin ticari işleriyle ilgili olmaması, alacaklının kötü niyetli olması, taraflar arasındaki sözleşmesinin iş hukukuna tabi olması ile hakkaniyetin gerektirdiği durumlarda da cezai şartın indirilmesinin istenebileceği uygulamada ve mevzuatta kabul edilmiştir.

Taraflar, sözleşme serbestisi gereği ceza koşulunu serbestçe belirleyebilmektedir. Ancak, bu kapsamda belirlenecek ceza koşulu dürüstlük kuralına aykırı bir biçimde belirlenmemeli ve fahiş olmamalıdır. Aksi durumda TBK'nın 182’nci maddesi uyarınca hâkim bu ceza koşulunu re’sen indirebilecektir. Ancak, bu yetki 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) düzenlenen tacir ve ticari işler bakımından kısıtlanmıştır.

Kanun koyucu cezai şartın indirilmesini adi işler ve adi hukuki ilişkiler bakımından TBK’nın 182’nci maddesinde düzenlemiş olup, maddenin 3’üncü fıkrasının ticari işler ve tacirler bakımından uygulanıp uygulanmayacağı hususunda tartışmaya mahal vermemek adına TTK’nın 22’nci maddesinde buna açıklık getirmiştir. Anılan hükümde yer alan düzenlemeler ile TBK’nın 182’nci maddesi uyarınca hakime tanınan adi borçlar için cezai şartın fahiş olması durumunda re’sen indirme yetkisi geri alınmış ve bu konuda tacir taraflara tam bir sözleşme serbestisi tanınmış gibi gözükse de, Yargıtay’ın 1988 yılından beri yerleşmiş içtihatları uyarınca tacirler arasında kararlaştırılmış cezai şart bedelinin indirilmesinin talep edilmesi bazı hallerde mümkün olacaktır.

Her tacir TTK m. 18/2 gereğince basiretli bir tacirden beklenebilecek özen ve dikkat ile ticari hayatını sürdürmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmesi durumunun değerlendirilmesinde makul bir tacir dikkate alınacaktır. TTK’da düzenlenen bu ilke ile tacirin sözleşme ile taahhüt ettiği yükümlülüklerini hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi hali için belirlenen cezai şartın sözleşme akdedilirken belirlenmesi esnasında tacirin bu şartın fahiş olabileceğini işin gereğince öngörmesi beklenmektedir. Bu kapsamda , daha sonra cezai şartın indirilmesini isteme hakkına sahip olmayacaktır. Zira, tacir sıfatına sahip kişilerin faaliyetlerini yürütürken tacir olmayanlara göre daha öngörülü ve daha çok risk altına girdikleri fikrinden hareketle bazı hükümlerin kapsamı dışında kalmaları kabul edilmiştir.(1) Ancak kararlaştırılan miktar yönüyle ahlaka, adaba ve kanunun emredici hükümlerine aykırı düşen cezai şarta yalnızca tacirin basiretli davranma yükümlülüğünü öne sürerek müdahale edilememesi de hukuka ve hakkaniyete aykırı düşecektir.(2)

Anılan 22‘nci maddenin uygulanması için gereken ilk koşul, borçlunun tacir veya kanunen tacir gibi sorumlu sayılan kişilerden olması ve söz konusu işlemleri ticari işletmesiyle bağlantılı olarak gerçekleştirmesidir. Buna karşılık TTK’nın 22’nci maddesinin uygulanması bakımından karşı tarafın tacir olması şartı aranmayacaktır.(3) Dolayısıyla TBK’nın 182/3‘üncü maddesinin vermiş olduğu yetkiyle birlikte hâkim, borçlunun tacir olması ile aralarındaki hukuki ilişkinin en az bir tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması halinde kendiliğinden cezai şartın hakkaniyete uygun bir şekilde indirilmesine karar veremeyecek, ancak borçlu tacirin cezai şartın indirilmesi yönünde talebi olması ile birlikte cezai şartın ifası halinde tacir iktisaden sarsılacak, çöküntüye uğrayacaksa indirim isteyebilecektir.

Taraflar arasında sözleşme ile kararlaştırılan cezai şartın tacirin mahvına sebep olacak olması halinde, mahkemeden cezai şartın indirilmesinin talep edilebileceği hususu, oldukça eski zamanlardan beri yerleşmiş Yargıtay içtihatlarında da açıkça ifade edilmektedir.

Sonuç olarak, tacir sıfatına haiz olmanın yükümlülüklerinden olan basiretli olma haliyle birlikte borç ilişkisinde edimin ifa edilmesinde itici bir kuvvet olarak karşımıza çıkan cezai şart, uyuşmazlığın konusunun adi borç ya da tarafların adi borçlu olması durumunda hakime verilmiş bulunan cezai şartı indirebilme yetkisi, borçlunun tacir ve işin ticari iş olması halinde kullanılamayacak ancak ve ancak cezai şart tam olarak ifa edilmesi halinde tacirin ekonomik açıdan yok olmasına neden olacak kadar ağır olması halinde borçlu tacirin talebi üzerine hakim tarafından kullanabilecektir. (Dünya)

----------
(1) Gülseven, Hilal; Türk Hukukunda Cezai Şartın İndirilmesi; İstanbul 2015; s. 58
(2) Özmen, Adem; Borçlar Hukukunda Cezai Şartın İndirilmesi; İstanbul 2011; s. 116
(3) TTK m. 19/2: “Taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olan sözleşmeler, Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, diğeri için de ticari iş sayılır”
VakıfBank, bireysel kredi kartlarına ödeme kolaylığı sağlanması, aksamadaki bireysel ve ticari kredilerin yapılandırılması ile
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme ..
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan Mali ve Sosyal Haklar Genelgesiyle birlikte kıdem tazminatında tavan ücret de netleşti.
Vergi Cezaları Yükseldi.....Vergi Cezaları Yükseldi .........Vergi Cezaları Yükseldi ........
Bilindiği gibi 213 sayılı VUK genel tebliği seri no 449 10 Nisan 2015 tarihli resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.(
Ülkemiz yeni yıla, geçen yıldan devreden sorunlarla girdi. Bu sorunların 2018 yılından daha fazla şiddetle 2019 yılında devam edeceğini hep birlikte görüyoruz ve yaşıyoruz.
Çalışma ve Aile Bakanı Selçuk, emeklilerin maaş farklarının 25 Ocak'ta ödeneceğini açıkladı.Çalışma ve Aile Bakanı Zehra Zümrüt Selçuk, emeklilerin maaş farklarının 25 Ocak'ta ödeneceğini duyurdu.
Ekonomide yaşanan sıkıntılı sürecin ardından, kredi kartı borçlarının yapılandırılmasından vergi indirimlerine, istihdamdan KOBİ desteklerine kadar birçok alanda atılan adımlar piyasalara destek oluyor.
2018 yılını kapattık ve hatta 2019 yılının ilk haftasını da geride bıraktık. 2018 yılı bilançoları toparlanma aşamasında iken bu yazı ile önemli bir konuda uyarıda bulunmuş olalım.
İGDAŞ, İstanbul'da kuvvetli lodosun etkili olacağını ve rüzgarın etkisi ile oluşabilecek baca gazı zehirlenmelerine karşı bacalı doğalgaz cihazı kullanıcılarının,
Ehliyet sınavları ile ilgili yapılan değişiklikle birlikte sürücü adayları artık her gün sınav olabilecek. Teorik eğitimin tamamlanmasının ardından e-sınav için randevu alabilecek kişiler
Tebligat İşlemleri, 1 Ocak 2019' dan İtibaren Elektronik Yolla Yapılacak....Tebligat İşlemleri, 1 Ocak 2019' dan İtibaren Elektronik Yolla Yapılacak
Ziraat Bankası’nın kredi kartı borçlarını yapılandırırken arayacağı şartlar belli olmaya başladı. Borcu olanların sistem üzerinden görülebileceğini belirten Ziraat Bankası yetkilileri,
Ocak Ayı Kahvaltılı Eğitim Toplantısı 09 Ocak 2019 Çarşamba Günü Saat: 09:00-12:00 saatlerinde Bayrampaşa Marnas Hotelsde Gerçekleşti.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İmar Barışı ile ilgili gerekçeyi; “Ülkemizdeki imara aykırı yapıların yüzde 50'in üzerinde olduğu bilinmektedir.
Vergi ve Sosyal Güvenlik Mevzuatındaki önemli değişiklikler E-Uygulamalar kapsamındaki son düzenlemeler
Konya SMMM Odası Gelir İdasi Başkanlığı işbirliğinde “Defter Beyan Sistemi ile Elektronik Defter ve Belge Uygulamalarında Son Gelişmeler”
Türkiye İktisadi Girişim ve İş Ahlakı Derneği (İGİAD) Yönetim Kurulu Başkanı Ayhan Karahan, “İstanbul için iki çocuklu bir ailenin çalışanının alması gereken asgari düzeyde